Ψυχόδραμα

Να σου πω την αλήθεια, εγώ με τα ψυχολογικά, τα καλλιτεχνικά και τα βαθέως κουλτουριάρικα ποτέ δεν τα “χα καλά. Δήλαδή, ενώ σέβομαι απεριόριστα την ύπαρξη κάθε μορφής τέχνης και επιστήμης, και δη το συνδυασμό τους, ξενερώνω που καθείς δηλώνει καλλιτέχνης, επιστήμων, κουλτουριάρης κτλ, μιας και σε πάμπολλες περιπτώσεις δεν πρόκειται για άλλο παρά επιφάσεις, προσωπεία και διογκωμένα ψώνια· βάζουμε όλοι ένα μπερεδάκι και την είδαμε «εικαστικοί», βάζουμ” ένα φουλάρι και την είδαμε «εναλλακτικοί» και μαλακίες τέτοιες, παίρνουμε κι ένα κωλοπτυχίο από αμφίβολη σχολή και δηλώνουμε «επιστήμονες». Θέλω ρε παιδάκι μου να πω ότι υπάρχει πολλή μούφα στο χώρο, και ο αδαής ή ημιμαθής κόσμος δεν θέλει και πολλά-πολλά να ψηθεί ότι εκείνο που βλέπει είναι τέχνη ή επιστήμη κλπ. Άσε ρε παιδί μου που εγώ σαν ζεϊμπέκος δεν ανοίγομαι κι εύκολα, δεν εκφράζω τα μύχια μου, και διατηρώ ισχυρότατες άμυνες σε οποιοδήποτε νυστέρι προσπαθεί να κόψει δρόμο στον ψυχισμό μου.

Έτσι, με πολύ σκεπτικισμό κι ανησυχία πήγα σε ένα διήμερο Ψυχοδράματος κάποια στιγμή. Ήταν εξάλλου δώρο της γυναίκας μου, που έχοντας ζήσει το, ήθελε να νιώσω κι εγώ τη θεραπευτική και ψυχαγωγική (κυριολεκτικά) λειτουργία του. Εδώ οφείλω να ξεκαθαρίσω μερικά πράματα για το Ψυχόδραμα, διότι η λέξη «θεραπευτική» που έγραψα, πάντα γίνεται  πηγή παρανοήσεων και αμφιβολιών.

Το Ψυχόδραμα δεν απευθύνεται σε κλινικές περιπτώσεις· κι όμως είναι ευπρόσδεκτοι. Για την ακρίβεια, προστατεύοντας τους συμμετέχοντές του δεν απευθύνεται σε περιπτώσεις που χρήζουν άμεσης ψυχιατρικής αντιμετώπισης· κι όμως είναι ευπρόσδεκτοι. Για την ακρίβεια, δεν απευθύνεται καν σε περιπτώσεις που χρήζουν ψυχολογικής αντιμετώπισης, όμως κάτι τέτοιο είναι αυθαίρετη εκτίμησημ μιας κι αφενός θεωρώ πως όλοι μας (και ειδικά σήμερα) κουβαλάμε πράγματα που με το σωστό άνθρωπο και καθοδήγηση μπορούμε να αντιμετωπίσουμε, αφετέρου διότι υπάρχουν οι ελαφρές ψυχολογικές περιπτώσεις όπως και οι βαριές κι ένα ολόκληρο φάσμα ανάμεσά τους. Έτσι, θα αρκεστώ να πω πως το Ψυχόδραμα γενικά απευθύνεται στους καθημερινούς, μη κλινικούς (ας το πούμε έτσι) ανθρώπους αλλά και σε οποιονδήποτε νομίζει ή γνωρίζει ότι έχει ζητήματα τα οποία επιθυμεί να επεξεργαστεί με επιστημονική και καλλιτεχνική μέθοδο. Και η οποία στηρίζεται στην ομαδικότητα, δίχως σε καμία περίπτωση να σχετίζεται μ” εκείνο που “χουμε στο κεφάλι μας άμα ακούμε για Ομαδική Ψυχοθεραπεία, διότι εκείνη είναι συγκεκριμένος και σαφώς διατυπωμένος κλάδος της Ψυχολογίας (ο οποίος όμως μοιράζεται ψήγματα με το Ψυχόδραμα) και διότι, επαναλαμβάνω, το Ψυχόδραμα δεν απευθύνεται σε (επείγουσες) κλινικές ψυχιατρικές περιπτώσεις, παρά κυρίως στον καθημερνό άνθρωπο, και που στο κάτω κάτω μπορεί και να μην έχει κανένα θέμα με τον εαυτό του (χλωμό) και τη ζωή του (χλωμότερο).

Αφού είπα την εμπειρική μου γνώμη στο τι δέν είναι Ψυχόδραμα οφείλω να πω τι είναι Ψυχόδραμα, όμως δεν θα σε πάρω και στο λαιμό διότι δεν είμαι ψυχοδραματιστής, ψυχολόγος, επιστήμων κτλ, αλλά απλώς εκείνος που το έζησε για ένα και μόνο εισαγωγικό διήμερο και όχι μακροχρόνια (αν και θα τό “κανα άμα είχα τα φράγκα). Θα μιλήσω μόνον βιωματικά και αντιληπτικά από το διήμερό μου εκείνο, καθώς κι από τη σχετική μου αναζήτησή πριν και μετά απ” αυτό. Περισσότερες πληροφορίες ν” αναζητήσεις στο διαδίκτυο (υπάρχουν πάμπολλες) καθώς και σε εξειδικευμένα κέντρα (με κάποια προσοχή βέβαια, καθώς υπάρχουνε και αρκετοί μουφατζήδες που μη πιστοποιημένοι δηλώνουν ψυχοδραματιστές κι όμως κάνουν τα δικά τους). Εγώ ονόματα δεν θα δώσω ούτε για το που να πάτε ούτε για το που να μην πάτε, αφού δεν διαφημίζω κανέναν.

Ψυχόδραμα λοιπόν είναι αυτό που λέει η λέξη: το δράμα, ή καλύτερα: το δρώμενο, ή, ακόμα καλύτερα: η δράση της ψυχής. Βάλε τώρα στο νου σου τι θεωρείς ψυχή, και φαντάσου την να δρα, να κινείται, να κάνει. Ξεπέρνα τη (φαινόμενη) απλότητα του ορισμού και μπες βαθύτερα στο τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Ε, αυτό είναι το Ψυχόδραμα. Για μένα ήταν και θα είναι εκείνο που μια κοιμισμένη ψυχή (απ” τις πολλές που υπάρχουν γύρω μας) θα την ξυπνήσει όμορφα, θα της κάνει ένα ζέσταμα και θα τη βάλει να σεργιανά τον εαυτό της και τον κόσμο, που θα της θυμίσει τα κέντρα της, της ρίζες της, που θα της δώσει σπίθα για ν” αρχίσει να γυμνάζεται, που θα την ξεβρωμίσει απ” όλη τη στάχτη και τη λάσπη που για χίλιους λόγους την περιβάλλει και τη φιμώνει, και θα τη βάλει να χορέψει, να τραγουδήσει, να μιλήσει, να εκμυστηρευτεί, να ενωθεί, να νιώσει, να ονειρευτεί με ανοιχτά μάτια, να βάλει ειλικρινείς και ώριμους στόχους που σκοπό έχουνε μόνο την αυτοβελτίωση, την αγάπη και τη χαρά. Όλα αυτά και χίλια ακόμα είναι το Ψυχόδραμα· μα ό,τι και να σου πω, αν δεν το ζήσεις είναι απλώς μυρωδιά απ” το ψωμί της ουσίας του, που δεν είναι άλλο απ” την παγκόσμια λειτουργία της Αγάπης: μιας αγάπης μακριά από δόγματα, διδαχές, σύνορα, προτιμήσεις, στεγανά κτλ· μίας μητρικής, πατρικής, αδελφικής, φιλικής και ερωτικής αγάπης για τη ζωή, τον εαυτό, τον άνθρωπο και τη φύση. Ουσία, αυτή είναι η λέξη· και αυτή είναι συνώνυμη της Αγάπης. Το Ψυχόδραμα φέρει τον κοινωνό του σε όλα αυτά μέσω μη παρεμβατικής καθοδήγησης του συντονιστή της ομάδος, ο οποίος θα βάλει τον κοινωνό να μιλήσει με τον εαυτό του και τ” άλλα μέλη, να κοιτάξει κατάματα και δίχως φόβο της ρίζες του και των άλλων, βλέποντας το έσω του διαδραματιζόμενο απ” όλα τα υπόλοιπα μέλη και τον εαυτό του· το βλέπει μπροστά του, καθαρό, και σε εκδοχές που ίσως ο ίδιος δεν είχε σκεφτεί, καλειδοσκοπικό στις προσλαμβάνουσές του, και με πλήρη ελευθερία να το αναπλάσει στο επιθυμητό, στο ιδεατό του. Ψυχόδραμα είναι λοιπόν μία ελεύθερη αναδημιουργία του εσωτερικού κόσμου, με το κάθε μέλος να γίνεται πηλός στα χέρια του άλλου και του εαυτού του. Οι ομάδες δεν έχουν ποτέ τυποποιημένη ή αναγκαστική φόρμουλα: σχεδόν πάντοτε συμβιβάζουν το ηλικιακό φάσμα απ” το παιδί ως τον υπέργηρο, αν και συνήθως τα παιδιά δεν έχουν κανένα λόγο να συμμετέχουν στο Ψυχόδραμα αφού η ίδια η ψυχή τους πριν ενηλικιωθούν διαθέτει όλα εκείνα τα στοιχεία που κάνουν και το ίδιο το Ψυχόδραμα ουσιώδες: την Αγάπη, την αλήθεια, την ειλικρίνεια, τον αυθορμητισμό, τη ζωηράδα, το χαμόγελο, το γέλιο και το δάκρυ· γενικά την κίνηση (δράση). Οι ομάδες επίσης δεν παρουσιάζουν κριτήρια καμίας κοινωνικής ταξινόμησης: εδώ δεν υπάρχουν εθνικότητες, οικονομικές τάξεις, εκπαιδευτικό υπόβαθρο, σεξιστική διάκριση: στο Ψυχόδραμα υπάρχουνε απλώς και μόνον ανθρώποι, καθημερινοί άνθρωποι, ψυχές που στην αρχή θα έρθουν σφιχτά τυλιγμένες στο πανωφόρι τους, και που στο τέλος θα χορεύουν γυμνές και αθάνατες, ετοιμότερες να βγουνε στη γκριζούπολη, στη νόρμα, στη ρουτίνα, ξανακοιτώντας πια τον ήλιο με παιδική προσμονή. Αυτό είναι το Ψυχόδραμα και τίποτ” άλλο.

Ξεκίνησα αυτή την ανάρτηση λέγοντας πως είμαι αρκετά σκεπτικιστής σε οτιδήποτε «επιστημονικό», «κουλτουριάρικο», «καλλιτεχνικό» κλπ μας πλασάρεται από διάφορους τρελαμένους. Δεν κρύβω λοιπόν ότι και στο ψυχοδραματικό διήμερο που ημιστανικώς (λόγω δώρου) παρακολούθησα, φρόντισα να εκφράσω όλες ετούτες τις ανησυχίες μου στο συντονιστή πριν ξεκινήσουμε. Επίσης του εκμυστηρεύτηκα την επίκτητη βαρυθυμία μου, την εγγενή κλεισούρα μου και τις καλά τοποθετημένες άμυνές μου. Εκείνος δεν έκανε άλλο από να μ” ακούσει και να κρατήσει τις ανάλογες υποσημειώσεις στο κεφάλι του, χρήσιμες για την πορεία του συντονισμού του. Είμαι σίγουρος πως και τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας φροντίσαν ομοίως να του εκμυστηρευτούν και τις δικές τους ανησυχίες για το παρθενικό τους ταξίδι στο ψυχόδραμα, καθώς κι εκείνοι απ” όσο κατάλαβα ομοίως ερχόταν για πρώτη φορά.

Εδώ οφείλω να ξεκαθαρίσω πως δεν πρόκειται να αναφέρω κανένα όνομα ή λεπτομέρειες που συνέβησαν στο διήμερο αυτό. Αυτό διότι αφενός σέβομαι την ιδιωτικότητα, αφετέρου διότι πρόκειται για μια από τις αρχές του Ψυχοδράματος το να μη μαγνητοσκοπεί, μαγνητοφωνεί και γενικώς να μεταφέρει το οποιοδήποτε ψυχοδραματικό γεγονός έξω από την πόρτα της αίθουσάς του. Και αυτό διότι εκείνα που συμβαίνουν εκεί μέσα είναι τόσο προσωπικά, τόσο πρωτόλεια, που οφείλεται να προστατευτούν από την οποιαδήποτε δημοσιότητα και πεζή κριτική διάθεση. Τα μόνα τα οποία θα αναφέρω είναι όλα όσα ένιωσα τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετέπειτα, κατά τη σημερινή χρονική μου απόσταση από εκείνο το διήμερο.

Το κάθε μέλος της ομάδας -με απαλά και διακριτικά, μη παρεμβατικά σκουντήγματα της ψυχής και της αντίληψής του από το συντονιστή- άρχισε σταδιακά ν” ανοίγεται, ν” ανοίγεται δημόσια, μπροστά σε άλλους ανθρώπους· λέγοντας πράγματα που ίσως είχε ουδέποτε εκμυστηρευτεί σε κανέναν, ίσως καν στον εαυτό του· και το έκανε με χαρά! Ακόμα και όταν λυτρωτικά δάκρυα και λυγμοί κοσμούσαν τον ήχο της φωνής και τις κινήσεις τους, τα μέλη (εμείς) το έκαναν (το κάναμε) με χαρά, απόλυτα βέβαιοι ότι κανείς δεν θα μας κρίνει, παρεξηγήσει, επιτεθεί. Τουναντίον: ξέραμε ο καθένας πως και όλοι οι άλλοι για τον ίδιο ριζικό λόγο ήρθανε: για την αλήθεια· και ξέραμε όλοι πως οι πρωτόγνωροι ετούτοι συγκοινωνοί θα κατανοήσουν δίχως να προτείνουν, θα μας αγκαλιάσουν δίχως να μας ζητήσουν, ακούν με την ψυχή και όχι τ” αυτιά. Μα δεν ήτανε μόνο τα λόγια, η λεκτική εκμυστήρευση, διότι τότε το Ψυχόδραμα δεν θα διέφερε από την τυπική Ομαδική Ψυχοθεραπεία. Δεν καθόμασταν εκεί παρά μονάχα όταν έπρεπε: σηκωνόμασταν, αναδραματούσαμε, παίρναμε και ανταλλάσσαμε ρόλους, κάναμε ότι νιώθαμε και θέλαμε: με ειλικρίνεια· ήμασταν ήρωες, κομπάρσοι και σκηνικά της κάθε βιωμένης και μη ιστορίας μας, και εκείνη καλειδοσκοπικά εξετίνασε το φως της προς όλες τις κατευθύνσεις, και ειδικότερα προς εκείνες που αγνοούσαμε ή παραβλέπαμε· γίναμε ξανά παιδιά, ή γίναμε γέροι· γίναμε πενθούντες και εορτάζοντες, γυναίκες και άντρες· γίναμε εγώ κι εσύ: και έτσι γίναμε εμείς. Κι αφού γίναμε εμείς ξαναγίναμε ο καθένας ένα ουσιωδέστερο εγώ. Ένα δυνατότερο εγώ που επιστρέφοντας έφεξής στην καθημερινότητά του θα είχε πλέον το βλέμμα και την ψυχή του ψηλά, νικηφόρα, να κοιτάζουνε τη ζωή μ” ετούτο το βλέμμα που ώριμα έχει συγκεράσει το γλυκύτερο χάραμα με το σοφότερο σούρουπο. Καθένας από εμάς στο τέλος του διημέρου είχε ριζικά αλλάξει και διαφοροποιηθεί από εκείνον τον ντροπαλό, κλειστό και ανήσυχο της αρχής. Εκεί που στην πρώτη γνωριμία είχαμε φατικό και ακίνδυνο λόγο, στο τέλος εκείνος ήτανε πλέον ουσιώδης, ανθρώπινος, όμως και πάλι ακίνδυνος λόγος· διότι πλέον επικοινωνούσαμε ριζικά δίχως τον παραμικρό φόβο απόρριψης της εκμυστήρευσης· ήτανε πλέον ακίνδυνο για εμάς να μοιραζόμαστε τον εαυτό μας, διότι είχαμε εφεξής καταλάβει την αρετή και την αγιότητα του να μοιράζεσαι τον εαυτό σου κι εκείνος να πολλαπλασιάζεται και να εμπλουτίζεται μ” αυτόν τον τρόπο. Οι σχέσεις μεταξύ των μελών -των πρώην αγνώστων και τόσο διαφορετικών ανθρώπων- σταδιακά και αβίαστα κατέληξαν σε ειλικρινείς φιλίες· προσωπικά ένιωσα έναν κόμπο στο λαιμό κατά το πέρας του διημέρου: έφευγα από τους καινούργιους φίλους μου· θα χανόμασταν. Φίλους; ναι: οι πρώην αγνώστοι έγιναν Φίλοι μου, είπαμε και κάναμε πράγματα που μονάχα με Φίλους γίνονται. Και όχι με ενήλικες φίλους: με το Γιώργο του δημοτικού, τη Μαρία του νηπιαγωγείου, με το φιλαράκι του χωριού που καβαλάγαμε τα δέντρα, με το γειτονόπουλο που βγαίναμε για μπάλα ή διαβάζαμε μαζί· έφευγα με συγκίνηση απ” όλους αυτούς· ήξερα πως η σκατούπολη θα μας απομάκρυνε, η ίδια η ενήλικη ζωή θα μας απομάκρυνε· ίσως και να μην τους ξαναέβλεπα ποτέ. Ήξερα όμως, ξέρω όμως ότι τους είχα κάνει καλό, ότι μου είχαν κάνει καλό, και πως ο καθένας μας θα κουβαλούσε πάντα απόνα ψήγμα του άλλου στην ψυχή του και στη θύμηση, ακόμη κι αν λησμονούσε για πάντα ονόματα και φάτσες. Οι συνολικά δώδεκα γεμάτες ώρες του διημέρου εκείνου, μας είχανε χαράξει ανεξίτηλα το «Αγαπάτε αλλήλους» του Χριστού, το «Να ζεις ν” αγαπάς και να μαθαίνεις» του Μπουσκάλια, το «Η αλήθεια ποτέ δεν βλάπτει τον σκοπό που είναι δίκαιος» του Γκάντι, το «Να είσαι ανοικτός, και η ζωή θα είναι πιο εύκολη. Ένα κουταλάκι αλατιού σε ένα ποτήρι νερό κάνει το νερό να μην πίνεται. Ένα κουταλάκι αλατιού σε μια λίμνη δεν έχει καμιά σημασία». Όλα αυτά και δεκάδες ακόμα εμφωλεύτηκαν δίχως ουδέποτε να διατυπωθούν: ως πανανθρώπινες αλήθειες βγήκαν αβίαστα από τη ψυχή των λίγων ανθρώπων που ήμασταν εκεί, συγκροτήσαν κάτι στερεό και ζεστό που έγινε πένα κι έγραψε στου κάθενός την ψυχή μια λέξη: Ουσία.

Φεύγοντας από το διήμερο αυτό καθαρισμένος, λευκός, και με την ψυχή ξυπνητή και ξαναγυμνασμένη άρχισα σιγά-σιγά να νιώθω σε τελείως ανύποπτους χρόνους την επίγευση του Ψυχοδράματος στον ψυχισμό και την αντίληψή μου· πέραν του πως ο κόσμος δεν “ταν πια ετούτο το μπουρδέλο που έβλεπα και ένιωθα καθημερινά, πέραν του ότι ήμουν πρόθυμος πλέον να αγκαλιάσω ακόμα και τον εχθρό μου δίχως να του χαρίζομαι, πέραν του ότι εφεξής θα αγκάλιαζα ακόμα ευκολότερα και άνευ όρων τα όσα ήδη αγαπούσα σε μένα και τον κόσμο, άρχισαν πλέον να μου έρχονται μνήμες που είχα από καιρό παραχώσει κάπου στο ασυνείδητο, σ” αυτό το αραχνιασμένο, σοφό μα και τόσο φοβικό μπαούλο: μού “ρχονταν μνήμες από την παιδική κι εφηβική μου ηλικία, αγνές, ολοζώντανες, μοσκομυρωδάτες· τις ξαναζούσα, τους χαμογελούσα. Τελικά υπήρχανε πάντα· δεν πέθαναν γιατί είναι δικές μου, είναι το βιος μου, είναι γεγονότα που μου επιστρέφουν τη λάμψη τους μιας και ως παιδί είχα φροντίσει εγκαίρως να τη θηλάσω όλη. Μου ξαναρχόταν στο μυαλό ο παλιός μου εαυτός: που ονειρευότανε· κι ερχόταν και τα Όνειρα μαζί του· επέστρεφαν ήχοι ανθρώπων λησμονημένων από χρόνους· φωνές καθάριες που μ” αρμηνεύανε και μου μιλάγαν τότε· που ο ήχος τους κέντησε μουσική στην αντίληψη και την ψυχή μου. Γύρισα χρόνους και ζωές πίσω· και τις ξανάζησα. Κι εκείνο το χαμόγελο που είχα κάποτε πετάξει στον πρώτο κάδο, στο πρώτο μπουκάλι αλκοόλ, στην πρώτη λεκάνη, στις πρώτες ράγες, εκείνο το «ηλίθιο» και παρεξηγημένο μα άτρωτο χαμόγελο, κείνο που έκανε τα μάτια μου να σηκώνονται ως τον ουρανό, εκείνο το χαμόγελο ξαναγύρισε να μου χτυπήσει φιλικά την πλάτη, να μ” αγκαλιάσει, και να μου πει «είμ” εδώ, να είσ” εδώ». Μου έλεγε «ποτέ δεν έφυγα, γιατί είμ” εσύ: χαμόγελο είσαι, χαμόγελο είμαι· και όσο προσπαθείτε να με σκοτώσετε εσύ κι η ζωή, εγώ θα ζω, ακόμα και στο λευκό κελί που με παραπέταξες όταν έσπασες. Κι εκεί, μέσα στο κελί, πάλι εσένα σκεφτόμουν, και χαμογελούσα μιας κι ήξερα πως γρήγορα θα με βγάλεις· διότι η ψυχή σου δεν αντέχει δίχως ήλιο και οξυγόνο· γιατί θα πεθάνει δίχως ήλιο κι οξυγόνο. Μα ξέρει πως αν πεθάνει θα σκοτώσει κι εμένα· και δε θέλει να χαθώ γιατί μ” αγαπάει· και μ” αγαπά γιατί η ψυχή σου είν” εγώ· και η ψυχή σου αγαπάει τον εαυτό της. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό: αγαπάει τον κόσμο, τη ζωή· γι” αυτό ειν” αθάνατη, γι” αυτό είμ” αθάνατο». Αυτά και άλλα πολλά μου έλεγε το χαμόγελό μου απ” όταν επέστρεψε σε ανύποπτο χρόνο μαζί με τις αναμνήσεις μου και τόσα Όνειρα.

Δεν θέλω να ισχυριστώ ότι μονάχα το Ψυχόδραμα συνέβαλε στην επιστροφή μου αυτή, στην αναγέννηση του φοίνικα, διότι όλη μου η ζωή είναι μια πάλη γι” αυτή, και ούτως ή άλλως είχε προηγηθεί μακρό διάστημα με το οποίο συνειδητά και έμπρακτα προετοίμαζα την επάνοδο μου. Επίσης δεν μπορώ να ισχυριστώ πως ένα και μόνο ψυχοδραματικό διήμερο θα μπορούσε να φέρει τέτοια αποτελέσματα, όταν άλλοι άνθρωποι (ακόμη και μη εκπαιδευόμενοι) συμμετέχουν επί μακρόν και απολαμβάνουν τους καρπούς μιας τέτοιας αναγέννησης κι αυτοβελτίωσης. Εκείνο όμως που μετά πάσης βεβαιότητας μπορώ να δηλώσω είναι ότι για τις δυο εκείνες μέρες, και για όλες τις επόμενές της εδώ και καιρό, η επάνοδός μου ετούτη έχει επιταχυνθεί, πολλαπλασιαστεί, στερεοποιηθεί και εκλεπτυνθεί· αν δηλαδή πριν από το διήμερο είχα βελτιωτικό ανήφορο κλίσεως 20% άς πούμε, από τότε κι έπειτα η κλίση αυτή έγινε 60%, που σημαίνει σημαντικότατη αύξηση του ρυθμού, και βεβαίως υψηλότερη θέα.

Το άρθρο αυτό ήτανε καθαρά εισαγωγικό, καθώς εισαγωγικό ήταν και το ψυχοδραματικό διήμερο που βίωσα (και όχι απλώς παρακολούθησα). Θα μπορούσα πρότερα να κάνω την έρευνά μου και να παρουσιάσω κάτι ακόμη περιεκτικότερο, μα δεν ήταν αυτός ο σκοπός μου, άσε που υπάρχουν και οι επίσημες πηγές γι” αυτό. Εγώ απλώς ήθελα με τον ίδιο αυθορμητισμό που έζησα το Ψυχόδραμα να μεταφέρω την εμπειρία μου, με πρωτόλειο και ρέοντα λόγο. Έγραφα αυτομάτως ότι θυμόμουνα κι ένιωθα, δίχως να κλώθω τις λέξεις. Εύχομαι να ένιωσες όμορφα διαβάζοντάς το και να σου εκκινήθηκε σε κάποιο βαθμό το ενδιαφέρον για την δράση της ψυχής, για τη μέθοδο ετούτη να επιστρέψουμε στο κέντρο της Ουσίας μας· η οποία μέθοδος πόρρω απέχει από σαϊεντολογίες, θρησκείες, δόγματα, φιλοσοφίες, πεποιθήσεις και οποιαδήποτε άλλα κάγκελα εντός, εκτός κι επί ψυχών· Και η οποία δεν έχει παρά ελάχιστα λόγια και αμέτρητη κίνηση, δρώμενο· που τη ζεις: δεν την ακούς, δεν τη διαβάζεις· που δεν διατυπώνεται με λέξεις ζητιάνες σαν και τις δικές μου και του οποιουδήποτε.· που πρέπει να τη ζήσεις για να μπορείς πολύ λίγο να τη συζητήσεις και πολύ περισσότερο να τη θυμάσαι γλυκά, και βάσει εκείνης να κοιτάς ξανά τον κόσμο όπως στο πρώτο σου ξημέρωμα.

Πες το

To email σου δεν φανερώνεται. Όπου * γράφεις υποχρεωτικά.

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>