Απλοί κανόνες μουσικής παραγωγής για να γλιτώσεις φράγκα

Στο ζουμί κατευθείαν: Είσαι μουσικός και θες να γράψεις demo ή δίσκο; Καταρχήν θα πρέπει να αποφασίσεις τί θες: demo ή δίσκο; Δηλαδή ρε παιδί μου, θέλεις κάτι ημιπρόχειρο να το μοστράρεις («demonstration», βλ. και «μοστράρω») κάπου να σ” ακούσουν και να σε ζητήσουν; πχ, δισκοπαραγωγοί, εταιριάρχες, μανατζαρέοι, επιχειρηματέοι μαγαζιών κτλ; ή θες να γράψεις κάτι επαγγελματικώς άρτιο που θα τ” ακούσει ο πολύς ο κόσμος και που θ” αποτελέσει και τη δημόσια κατάθεσή σου; Εδώ λοιπόν θα εξετάσουμε και τις δύο λύσεις, αφού τρικλοποδιάσουμε κάποιους μύθους και παρανοήσεις.
ΟΙ ΜΥΘΟΙ

Μύθος 1: Το demo αφορά στην ποιότητα ήχου

Λάθος: Το demo αφορά στο σκοπό της ηχογράφησης που γενικά ναι, έχει σχέση με την ποιότητα της διαδικασίας της ηχογράφησης και της μίξης (εάν γίνει και μίξη), και τα οποία έχουνε τελικά σχέση με την ηχητική ποιότητα· όμως έχουν κυρίως σχέση με τις εκτελέσεις και τις ερμηνείες και όχι τόσο με τον εξοπλισμό:
Μπορείς κάλλιστα να φτιάξεις demo σε SSL με ένα σωρό hi-end-ίδια καρφωμένα επάνω της και με μεγαλοπαραγωγό για κονσολιέρη, και τελικά να βγάλεις και γαμώ τους ήχοι, ένα demo σχεδόν έτοιμο για δίσκο. Από την άλλη μπορείς να γράφεις και να μιξάρεις για δίσκο σε προβληματικά, ακαλιμπράριστα μηχανήματα, με κάποιον φλατσάπλα για ηχολήπτη και να σου βγει χειρότερο κι από ντουντούκα «παατάτεεεεεες». Ομοίως μπορείς να γράφεις και να μιξάρεις για δίσκο πάλι σε SSL-ίδια με μεγαλοπαραγωγό κτλ, και επειδή δεν ξέρεις να παίξεις και να τραγουδήσεις, να μην σώζεται με τίποτις τ” αποτέλεσμα και να μην κάνει ούτε για παίξιμο σε σπασμένο τρανζίστορ. Από την άλλη, μπορείς να γράψεις και να μιξάρεις για demo σε προβληματικά κι ακαλιμπράριστα μηχανήματα με φλατσάπλα κονσολιέρη, όμως επειδή ξέρεις να αξιοποιήσεις το χώρο και τις όποιες γνώσεις του φλατσάπλα και τις δικές σου, και επειδή ξέρεις να ηχογραφείς και να μιξάρεις σωστά, τελικά να φτιάξεις μια αξιοπρεπέστατη παραγωγή ετοιμότατη για κυκλοφορία.
Απ” ότι θα κατάλαβες λοιπόν, μετράνε πρώτα οι πρωτόλειες πηγές (εκτελέσεις, ερμηνείες, γνώσεις, αισθητική, αντίληψη κτλ) και μετά οι δευτερογενείς (όργανα, μηχανήματα, παραγωγός, χώρος κτλ). Και αν τελικά βάλεις μια κακοδουλεμένη επίσημη κυκλοφορία δίπλα σε μια καλοπαιγμένη ανεπίσημη (σ” ένα υποδειγματικό demo), δεν θα δυσκολευτείς καθόλου ν” αποφασίσεις τελικά ποια αξίζει να βγει στη δημοσιά και ποια όχι· σίγουρα όμως η απόφαση demo ή δίσκος (η οποία και είναι μια κατ” ουσίαν οικονομικής φύσεως απόφαση) παίζει πάντα ρόλο στη διαδικασία παραγωγής. Γιατί;

Διότι γενικά (και κακώς) εκείνος που μπαίνει να γράψει ένα demo έχει περιορισμένο πορτοφόλι, άρα και studio time, και μπαίνει για να γράψει δίχως πολλές-πολλές ετοιμασίες και ρυθμίσεις και δοκιμές. Και αυτό θα επηρεάσει -ως ένα βαθμό- και το ίδιο το παίξιμο, ερμηνεία που θα φτάσει τελικά στην κονσόλα και από κει στον εγγραφέα· θορύβοι, ψιλολαθάκια κτλ, αναγκαστικώς παραβλέπονται με σκοπό να φύγει ο ηχογραφούμενος με κάτι υποτυπώδες στο χέρι για να το δώσει στο αυτί του ενδιαφερόμενου. Και μέχρι εδώ ΟΚ, ορθώς επράξας. Από την άλλη, εκείνος που έχει τα γκαφρά (άρα και το studio time) να μπει για δίσκο, κάνει (κάνει;) όλες τις απαραίτητες δοκιμές και ρυθμίσεις πριν να ξεκινήσει να γράφει, δεν αφήνει (δεν αφήνει;) ψιλολαθάκια να περάσουν στον εγγραφέα οπότε και ξαναηχογραφεί τα μη ικανοποιητικά σημεία, στη μίξη του είναι χαλαρός και προσεκτικός και δεν κοιτάει συνεχώς το ρολόι· ενδεχομένως τραβά κι ένα σοβαρό mastering σε σοβαρό στούντιο και όχι εκεί που έγραφε: και έχει τελικά έτοιμο έναν δίσκο-δίσκο να τον καταθέσει στη δημοσιά προς κρίσην και τέρψιν. Όμως μπορεί κάλλιστα κάποιος σοβαρός άνθρωπος να μπει για να γράψει και (ίσως για να) μιξάρει για demo, και τελικά να φύγει απ” το στούντιο με μιαν αξιοπρεπέστατη παραγωγή, διότι έδωσε σημασία στα Κυριότερα εκείνα που έπρεπε να δώσει: στην εκτέλεση και στην ερμηνεία· και φυσικά στην ίδια τη σύνθεση και την ενορχήστρωση· διότι από κει ξεκινάνε τα πάντα κύριοι: από τον τρόπο με τον οποίο μπλέκουν οι νότες κι οι συχνότητες μεταξύ τους. Αλλά και ξέρεις κάτι ρε φίλε; ούτε κι αυτό έχει την πρώτη τελικά σημασία: σημασία έχει η ψυχή που έδωσες στην εκτέλεση και την ερμηνεία σου. Πρώτον αυτό, μετά η απόδοση, μετά οι συνθέσεις κι ενορχηστρώσεις, μετά οι μαγνήτες, τα μικρόφωνα, τα καλώδια, τα DI κτλ, και μετά συζητάμε για κονσόλες, φέτες, rack, εγγραφείς, μίξεις κτλ. Πρώτα η ψυχή· μετά η μουσική· μετά ο ήχος· απλά πράματα. Και αν αυτό σου φαίνεται περίεργο, μάθε κι ετούτο:
Νομίζεις ότι όλες οι επίσημες παραγωγές (παλιότερες και σύγχρονες) -οι δίσκοι που λέμε- ότι γραφτήκανε όλες τους σ” επαγγελματικά στούντιο; φάε τάπα: όχι: πολλές εξ αυτών γραφτήκανε σε σπίτια ή σε γκαράζ, με λιγοκάναλα, με φτηνές μαγνητοταινίες, με ακαλιμπράριστο (λόγω απειρίας) εξοπλισμό, με φτηνές κονσόλες και προενισχύσεις, με σπασμένο ή δωρεάν software (οι σημερνές) κτλ. Και πόσα και πόσα τραγούδια του τότε δε μας έχουν καρφωθεί στην ψυχή; Γιατί; Διότι είχαν Ψυχή από μόνα τους· διότι εκείνοι που τα γράψανε βάζαν ψυχή στην κάθε εκτέλεση και ερμηνεία. Και αυτή η ψυχή, όλως παραδόξως, αποτυπώθηκε μια για πάντα στ” αυλάκια (τότε) ή στα bit-άκια (σήμερα) του δίσκου. Μαγεία ε; Κι όμως, δεν είναι παράδοξο η ψυχή ν” αποτυπώνεται σε τεχνολογικά μέσα όταν με την ίδια έννοια μας παίρνουν τα ζουμιά διαβάζοντας στίγματα μελανιού σε πολτοποιημένη λεύκα.
Πάμπολλα, λοιπόν, ηχογραφήματα που αρχικά παρήχθησαν για demo τελικά κατέληξαν κανονικότατοι δίσκοι διότι ο εταιριάρχης τελικά έδωσε το «τυπωθήτω»: είτε γιατί (έκρινε πως) είχε μια ουσιώδη παραγωγή μπροστά του, είτε για να γλιτώσει τα έξοδα μιας κανονικής (επαν)ηχογράφησης, είτε για να προλάβει κάποιο deadline και εποχή κυκλοφορίας, είτε γιατί απλώς είχε μόνο λίγα λεφτά να ρίξει στις ηχογραφήσεις και ό,τι βγήκε-βγήκε.
Σουτάρωντας λοιπόν αυτό το μύθο κράτα στο μυαλό σου ότι ο διαχωρισμός demo και δίσκου δεν υφίσταται εάν γνωρίζεις πως ν” αξιοποιείς στο έπακρο το υλικό σου: έμψυχο (τραγούδι/ερμηνεία/εκτέλεση) και άψυχο (εξοπλισμός/τεχνικές παραγωγής).

Μύθος 2: Πρέπει να πλερώσω ακριβό στούντιο και συνεργάτες άμα θέλω να κάνω σοβαρό δίσκο

Λάθος: Όλα τα επαγγελματικά στούντιο (στην Ελλάδα τουλάχιστον) έχουν τιμές μεταξύ 20 και 40 ευρώ την ώρα. Θα σε παραδεχτώ έτσι και μου βρεις έναν (1) σοβαρό λόγο να πλερώσω 40 (ή έστω 20) ευρώ ανά ώρα για τουλάχιστον 100 ώρες studio time που χρειάζεται ένας «σοβαρός δίσκος» με (τουλάχιστον) δέκα (τουλάχιστον) δεκαεξακάναλα, δηλαδή με (τουλάχιστον) 160 κανάλια των (τουλάχιστον) 4 λεπτών έκαστο· και σου βάζω και ακόμα ένα χιλιάρικο για ένα σοβαρό mastering: Ήτοι 5.000 ευρώ(!): δηλαδή μισό αμάξι της κούτας για έναν δίσκο του οποίου τον ήχο ελάχιστοι ακροατές θα εκτιμήσουν (συνειδητά τουλάχιστον), έναν δίσκο στον οποίο όλοι οι παραγωγοί/ηχολήπτες θα βρούνε αδυναμίες και λάθη («Kοίτα… υπάρχει ένα θεματάκι με το corellation στο stereo…», «Tο reverb σου έχει αυξημένα τα early reflections…», «Tο compression στο master σου θα μπορούσε να είναι πιο διακριτικό…» κτλ), και ο οποίος δίσκος τελικά θα καταλήξει ένα MP3 στο Youtube, στο laptop, στο i-κάτι ή, στην καλύτερη περίπτωση, στα κακοσταθμισμένα ηχεία ενός μαγαζιού· δώσε μου λοιπόν ένα σοβαρό λόγο να πληρώσεις μισό αμάξι για ολ” αυτά και ειδικά σε εποχές που μετράμε και τη δεκαρίτσα. Μετρίασε λοιπόν τις επιθυμίες σου, ειδικά εάν δεν είσαι σχετικός με τα μουσικοτεχνολογικά και σε πιάνει κορόϊδο ο κάθε εφετζής «παραγωγός» και «ηχολήπτης». Μετρίασε τις επιθυμίες σου και αρχικά αφιερώσου σ” εκείνο που ξέρεις(;) καλά(;) να κάνεις(;): να γράφεις τραγούδια. Και τί σημαίνει τούτο:

 

ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

α) Ωραίος στίχος· με την κάθε του λέξη να έχει λόγο ύπαρξης εκεί μέσα και όχι απλώς για να κλείνει τη ρίμα ή να εντυπωσιάζει· τουτέστιν, να υπάρχει κάτι με ουσία που θα συγκινεί τον ακροατή σου και όχι απλώς να τον βάζει σε σκέψεις ή σε ένα τάδε mood και mode κλπ.
β) Ωραία σύνθεση· με την κάθε νότα να έχει λόγο ύπαρξης εκεί και όχι προς εντυπωσιασμόν ή για να γεμίσεις τα μέτρα. Ένας βασικός κανόνας στη σύνθεση ήτανε πάντα το «less is more», τουτέστιν να μην το γαμήσεις στις νότες και στα πεντάγραμμα και στα 32-α και στα bmp και στις ταχύτητες και τις φιοριτούρες. Το ωραιότερο τραγούδι που άκουσε ποτέ κανείς ήταν είτε νανούρισμα είτε ριζίτικο: λίγες νότες και καλές. Και να ξέρεις πως η Πρώτη και Κύρια ευθύνη της σύνθεσης είναι μία ωραία μελωδική γραμμή, και στην οποία ισχύουνε ακριβώς τα ίδια τα παραπάνω συν το ότι πρέπει αυτή να συνδέεται αισθητικά, υφολογικά και μετρικά με το στίχο: κάθε τραγούδι γεννιέται και πεθαίνει στη μελωδία της φωνής του· αν τα σκατώσεις εκεί, βάλε ένα πούλο στα μάτια σου.
γ) Ωραία ενορχήστρωση· με το κάθε όργανο και τις μελωδίες του να έχουν λόγο ύπαρξης στη σύνθεση σου και όχι απλώς για να πουλήσουμε μούρη ότι «γνωρίζομεν και φλάουτο» ή για να γεμίσουμε τα κενά ή για να δείχνει πλούσιο το κομμάτι ή επειδή έχουμε πολλά διαθέσιμα VST. Η ενορχήστρωση αφείλει ν” ακολουθεί τους κανόνες της συγκεκριμένης σύνθεσης, η οποία σύνθεση βασίζεται στη φωνητική γραμμή, η οποία φωνητική γραμμή (οφείλει να) βασίζεται (κυρίως) στο στίχο: εν αρχή είν” ο λόγος.

Εφόσον τα έχεις όλ” αυτά σε ένα κομμάτι (ας μιλήσουμε μέχρι νεοτέρας για ένα κομμάτι στο παράδειγμά μας) καιρός είναι να το ηχογραφήσεις, να μην πάει στράφι το ταλαίπωρο, μα κρίμα δεν είναι;
Ωραία: είσαι λοιπόν σε αναζήτηση στούντιο να το γράψεις.

ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΩ την ερώτηση: θα το γράψεις demo για να το δώσεις να τ” ακούσουνε συγκεκριμένοι επαγγελματίες του χώρου ή θα το γράψεις για δίσκο μια κι όξω να τελειώνει; Συμβουλή μου: γράφ” το μια κι όξω για να μην το ξαναγράφεις αργότερα: μπορεί να δώσεις (λίγα) παραπάνω λεφτά, όμως το κομμάτι σου ολοκληρώνεται ακριβώς στην εποχή της δημιουργίας του και όχι σε δεύτερο (και ίσως αδόκιμο) χρόνο. Εάν σε τρώει η τσέπη σου και θες απλώς να κάνεις ένα demo που θα το κυκλοφορήσεις όμως κανονικά επειδή δεν παίζουν φράγκα, έχει καλώς· πρόσεξε όμως τα παρακάτω, και τα οποία ισχύουν αυτούσια και στην περίπτωση που θα έγραφες για δίσκο:


Η ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ
Ψάξε βρες ένα τσάμπα home-studio ενός φίλου σου και γράψε εκεί με την άνεσή σου· πού ξέρεις; μπορεί και να σου βγει δίσκος τελικά· ή τρέχα σε πολυκάναλο ντεμάδικο/προβάδικο. Όλα εκείνα που πρέπει να προσέξεις πριν ηχογραφήσεις είναι τα εξής:
α) Στάθμες εγγραφής, δηλαδή το πόσο δυνατό ή χαμηλό θα είν” το σήμα που θα γράφεται. Ο γενικός κανόνας: γράφε όσο ψηλότερα μπορείς δίχως να σου πικάρει, όμως άσε και λίγα dB headroom για τη μίξη, για να σου αφήσει κι εκείνη ακολούθως λίγα και για το mastering (εάν γίνει).
β) Να τσεκάρεις για οποιουσδήποτε ανεπιθύμητους θορύβους στην εγγραφή: ηλεκτρομαγνητικούς, ηλεκτρικούς, μηχανικούς, κτλ. Πχ τις ηλεκτρικές συσκευές εκεί γύρω, τον εξωτερικό θόρυβο, τα ηλεκτρικά των οργάνων και μικροφώνων, τη γειτόνισσα που γαμιέται κτλ κτλ.
γ) Ανακάλυψε το σημείο εκείνο που ρουφάει καλύτερα το μικρόφωνο, όπως και τη δική σου θέση απ” αυτό. Και τσέκαρε και γι” ακυρώσεις φάσης και διαρροές στην περίπτωση ταυτόχρονης ηχογράφησης μιας πηγής με άνω του ενός μικροφώνων ή στην περίπτωση που τα ηχεία ή τ” αυτιά σου δεν είναι στημένα σωστά.
δ) Σιγουρέψου πως όταν γράφεις ακούς αυτό που πρέπει από τ” ακουστικά. Αυτό σημαίνει εντάσεις, στερεοφωνία, χροιά, εφέ κτλ.
ε) Να υπακούς στον ηχολήπτη χωρίς πολλά-πολλά, εκτός κι αν είναι αποδεδειγμένα καλαμπόρτζης, οπότε κάνε τα δικά σου.
Τά “κανες όλ” αυτά; Πάμε στο ζουμί τώρα:
Ωραία εκτέλεση και ερμηνεία: έχεις τόσο καλό υλικό και θα το σφάξεις όταν θα μπεις στο στούντιο, έστω κι αν σκοπεύεις να κάνεις όλα τα παραπάνω; Μαλακία δεν είναι ρε δικέ μου; Να κάτσεις λοιπόν να χιλιοπροβάρεις σπίτι σου όλα τα μέρη σου και να σιγουρευτείς πως και οι άλλοι μουσικοί/τραγουδισταί που θά “ρθουν είναι χιλιοδιαβασμένοι πάνω στο τραγούδι σου. Είναι μαλακία να χάνεις χρόνο, νεύρα και λεφτά επειδή δε θυμάσαι/ούνται πως πάει το κομμάτι, η δομή, οι στίχοι, οι αλλαγές, τα μέρη κτλ. Κάνε τους χαρτιά με οτιδήποτε απαραίτητο για την παραγωγή και μοίρασέ τους τα· ΚΑΙ του ηχολήπτη εννοείται. Και βρες τα καλύτερα δυνατόν όργανα και τα παρελκόμενα για την ηχογράφηση, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στα ηλεκτρικά τους. Εάν τα “χεις εξασφαλίσει τα παραπάνω, πάμε τώρα στην καθαυτό εγγραφή. Όπου πρέπει να βάλεις πρώτα την ψυχή σου και μετά την τεχνική σου. Τουτέστιν: έχεις μια ψυχωμένη ερμηνεία με μικροφαλτσάκια ή κάποιο γαμηστερό όμως ψιλοξεκούρδιστο σόλο; : γράψε καλού κακού και κάναδυό take ακόμα, όμως στη μίξη καλύτερα να προβιβαστεί το ψυχωμένο παρά το τεχνικό. Μουσική κάνουμε, όχι πλακέτες.
Έκανες όλα τα παραπάνω και το κομμάτι σου/δίσκος σου έχει τα κανάλια που χρειαζούντονε; Ωραία. Κάνε ένα καλό editing καταρχήν, δηλαδή αφαίρεσε από τις εγγραφές σημεία που δεν χρειάζονται, τυχόν θορύβους, κενά και παύσεις που δεν χρειάζονται κτλ. Έτσι θα κάνεις τη ζωή σου ευκολότερη όπως και του (πάντα συμμάχου) ηχολήπτη. Σαν τελειώσεις τα κοψίδια, προχώρα τώρα στο διαταύτα που είναι
Η ΜΙΞΗ

Η μίξη έχει λίγα Γενικά και πολλά Ειδικά θέματα, κατά την ίδια έννοια που το μαγείρεμα έχει κάποιες βασικές αρχές και πολλά μικρά μυστικά. Μίξη = Μαγείρεμα, να το θυμάσαι. Τα Γενικά θέματα της μίξης είναι

– το EQ , δηλαδή οι χροιές των φωνών και των οργάνων
– η στερεοφωνία, δηλαδή το που θα μπουν τα κανάλια σου στα ηχεία (αριστερά, δεξιά, πάνω, κάτω, εμπρός, πίσω, στη μέση και σε όλο το ανάμεσο φάσμα)
– οι εντάσεις μεταξύ των καναλιών
– η συμπίεση (compression)
– και τα διάφορα εφέ.

Μην περιμένεις να σου αναφέρω τα Ειδικά θέματα διότι είναι εκατοντάδες· απλά αρκέσου στο ότι από τα Γενικά θέματα μίξης εκπορεύονται και διακλαδώνονται και τα Ειδικά.

Καταρχήν, γνώμη μου: άμα μπορείς να πας αλλού να μιξάρεις ή να φέρεις στο ίδιο στούντιο άλλον ηχολήπτη για να σου κάνει τη μίξη, ακόμα καλύτερα. Ονομάζω εδώ και τώρα ετούτο τον επαγγελματία Ηχομίκτη, και ζητώ να μου κατοχυρωθούν τα βαφτίσια διότι ουδείς ηλίθιος έως τώρα δεν έχει προτείνει κάτι τέτοιο και απλώς κολλάμε την ταμπέλα «ηχολήπτης» όπου δούμε κονσόλα ή DAW. Πάμ” παρακάτω. Αν έχεις τα φράγκα, δώσε να σου μιξάρει το κομμάτι κάποιος επαγγελματίας Ηχομίκτης, με φρέσκα (και έμπειρα) αυτιά, και όχι ο ίδιος που σ” έγραφε και που σ” έφαγε στη μάπα σου κι εσένα και το τραγούδι σου ως και να τελειώσετε τις εγγραφές. Αν δεν μπορείς δεν πειράζει, όμως κάνε το εξής: άστονε τον κακομοίρη τον ηχολήπτη σου να ξεκουραστούν τ” αυτιά του για κάνα-δυο βδομάδες (κι εσένα το ίδιο) και μετά να πιάσετε να μιξάρετε· σε τρέχει καμιά βιάση; οχι. Ε τότε ξεκουραστείτε και τα δυο σας γιατί θα τα σκατώσετε λιγάκι ή πολλάκι. Σε κάθε περίπτωση οι γενικοί κανόνες είναι οι εξής: «ουκ εν το πολλώ το ευ», «less is more», «λίγο πράμα και πολλή αγάπη», «της νυχτερίδας το αυτί και του σοφού το γούστο» (αυτό είναι δικό μου και κατοχυρώνεται). Όλα αυτά σημαίνουν το ίδιο πράμα: προσεκτικά μικρά και αποφασιστικά βήματα, και όχι σάλτσες και καρμπονάρες κτλ. Και να κρατάς και στο μυαλό σου το εξής: άμα κάτι είναι καλό, δεν του κάνουμε πολλά-πολλά· αν είναι μέτριο προσπαθούμε να το σώσουμε κάνοντας κάποια πράγματα παραπάνω· σε σώζεται; το σουτάρουμε απ” τη μίξη (το εν λόγω μέρος ή και κανάλι). Άλλος κανόνας: το τελευταίο που πρέπει να πιάνουμε είναι οι φέτες και να ανεβοκατεβάζουμε εντάσεις: συνήθως λίγο EQ ή κομπρέσα την κάνει τη δουλειά, όπως και το πανάρισμα (στερεοφωνία εις πλάτος)· ετούτο σημαίνει, να κόβουμε από τα κανάλια αχρείαστες μπάντες συχνοτήτων, να τονίζουμε τις χρειαζούμενες, να συμπιέζουμε κυματομορφές με ενοχλητικά πικαρίσματα, και στερεοφωνικώς ν” απομακρύνουμε κανάλια με όμοιο συχνοτικό φάσμα και να πλησιάζουμε εκείνα με διαφορετικό (ή και τούμπαλιν). Όλα αυτά ανήκουν στα Ειδικά θέματα που λέγαμε.
Ο χρυσός κανόνας πάντως λέει πως, άμα φέρουμε τη μίξη μας σε σημείο ν” ακούγεται και-γαμώ, δεν την πολυπειράζουμε έκτοτε. Ένας άλλος ωραίος κανόνας λέει να πιάνουμε την τελική μίξη και να την ακούμε σε όσο το δυνατόν πιότερα ηχοσυστήματα και να κρατάμε σημειώσεις για τελικές διορθώσεις· ετούτο σημαίνει να παίξουμε τη μίξη μας σε laptop, σε i-κάτι, σε ηχεία PC, σε ηχεία στερεοφωνικού, σε τηλεόραση (μέσω DVD), σε μαγαζί, στο αμάξι κτλ. Επίσης βάζουμε να την ακούσουνε φίλοι, γνωστοί, άσχετοι, σχετικοί, έμπειροι, άπειροι, κουφοί, στραβοί, γκαβοί κλπ. Οι γνώμες των οποιωνδήποτε αυτιών είναι πάντα πανχρήσιμες, ειδικά στην περίπτωση που το είδος της μουσικής μας είναι για τα πλατιά κοινά. Τα σημειώνουμε όλ” αυτά σ” ένα χαρτί, κάνουμε σούμα τα σημαντικότερα, και τα προσθέτουμε στις σημειώσεις για τα διαφορετικά ηχοσυστήματα. Μ” αυτά και μ” αυτά ξαναγυρνάμε στο στούντιο και κάνουμε τις τελευταίες τσαχπινιές.
Κλείνοντας το κεφάλαιο Μίξη να αναφέρω ότι καλό είναι να μιξάρουμε καί με τ” ακουστικά, όμως να μην τα παίρνουμε και πολύ σοβαρά υπόψιν μας -όσο καλά ακουστικά κι αν είναι- παρά μονάχα σε ζητήματα μικρολεπτομερειών που διαφεύγουν απ” την κανονική ακρόαση με ηχεία.


ΤΟ MASTERING

Και πες λοιπόν πως έχεις τη φανταστική μίξη στα χέρια σου και λες να το τραβήξεις το θέμα έως Τσάμπιονς Λιγκ, δηλαδή μέχρι εσχάτων, δηλαδή μέχρι mastering· σε ρωτάω, αδερφέ μου: είσαι σίγουρος ότι έχεις κι ότι θες να σκάσεις λεφτά σε κάτι που ούτε ξέρεις τι είναι (ούτε κι εγώ ξέρω), που ίσως να σου δώσει αμφίβολα αποτελέσματα (και τα οποία θα πληρώσεις όπως και να “χει), το οποίο για να γίνει σωστά θα πρέπει να τρέχεις στην Αθήνα (εάν είσαι από επαρχία) σε εξειδικευμένο στούντιο και τεχνικό (Μάστερινγκ Ενγκινίερ τον λένε στο χωριό μου, μακάρι να μεταγλωττιστεί κάποτε ο όρος) και να σκάσεις από (τουλάχιστον) ένα χιλιάρικο και πάνω για να αξίζει; Είσαι σίγουρος ότι η μίξη σου δε στέκει ως έχει δισκογραφικά αλλά ότι χρειάζεται ξεπατινιάρισμα και σουλούπωμα; Είσαι σίγουρος ότι αξίζει τον κόπο να γίνει ακόμα καλύτερη η μίξη σου από τη στιγμή που ούτ” εσύ ο ίδιος δεν έχεις ένα αξιοπρεπές ηχοσύστημα για να απολαύσεις το master; Είσαι σίγουρος ότι αξίζει να σκάσεις ένα χιλιάρικο για να στερεώσεις τα μπάσα, να κυριλέψεις τα μεσαία, να φωτίσεις τα πρίμα, να σηκώσεις λίγα dB την ένταση και να σφίξεις τον ήχο; Είσαι σίγουρος πως αξίζουν, φίλε μου, συνολικά 5.000 ευρώ, μισό αμάξι, για να κάνεις τη δισκάρα που έχεις στο νου σου;
Υπολόγισε λοιπόν τα εξής:

α) Η δισκογραφία έχει ψοφήσει
ω) Η δισκογραφία έχει ψοφήσει
β) Τα δισκάδικα έχουν ψοφήσει
γ) Σε περίπτωση επίσημου self-distro οι εταιρίες διανομής θα σου πάρουνε μαλιοκέφαλα για να μην διανείμουνε τελικά πουθενά το δίσκο σου.
δ) Το ραδιόφωνο έχει ψοφήσει
ε) Η τηλεόραση ψοφάει
ζ) Το διαδίχτυ ζει και βασιλεύει, όμως ελάχιστοι κατεβάζουνε νόμιμα και πλερωμένα· ειδικά στην Ελλάδα.
θ) Για να γίνεις γνωστός και να κάνεις συναυλίες και να βγάζεις κι ένα κομμάτι παντεσπάνι πρέπει να έχεις στομάχι μάρμαρο και κώλο μαργαρίνη.

Σκέψου το σοβαρά. Το ζήτημα της κυκλοφορίας ενός δίσκος είναι γάααααμησέτα και θα απασχολήσει επόμενη μου ανάρτησή. Δεν το τραβάω άλλο· προχωρώ στα θέματά μου.

Πάμε λοιπόν στη λύση του

HOME RECORDING
Αντί να πα να σκάσεις 5.000 (δε σου υπολόγισα καν τους μουσικούς που ίσως να χρειαστεί να πληρώσεις) δε μου τα δίνεις εμένα να μπαλώσω κάτι τρυπούλες;.. Ή ακόμα καλύτερα, δε φτιάχνεις ο ίδιος το δικό σου home-studio να ξεγνοιάσεις μια για πάντα; Και όχι με 5 χιλιάρικα· διάβασε παρακάτω και θα κουφαθείς: Η φθηνότερη λύση για (demo) home studio κομπλέ είναι (κρατήσου): 170 ευρώ: κομπλέ και ολοκαίνουργιο, έτσι; : με τα ηχεία του, τ” ακουστικά του, την κάρτα ήχου του, το μικρόφωνο του, το midi keyboard του και τα καλώδια. Θεωρώ ότι υπολογιστή έχεις ήδη (για να με διαβάζεις αυτή τη στιγμή) οπότε δεν σου προσθέτω και άλλα 200 για αξιοπρεπέστατο μεταχειρισμένο χαζοκούτι.
Επαναλαμβάνω κύριε: 170 ευρώ κομπλέ ολοκαίνουργια πράματα για το στούντιό σου, και στο οποίο θα μπορείς πλέον να κάθεσαι να παπαρίζεσαι με τις ώρες και να ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΣ· έστω και απλά demo που θα πλασάρεις στο διαδίχτυ ως δίσκο, και σιγά και ποιός θα σ” ελέγξει. Με λίγη προσοχή (βλ. παραπάνω) σε εγγραφή και μίξη γράφεις δισκάρα φίλε μου, και η οποία μπορεί μεν να έχει πολλά να ζηλέψει απ” τις στουντιακές παραγωγές, λίγοι όμως θα το πάρουν χαμπάρι έτσι και δουλέψεις με μεράκι και μελέτη. Μόλις, λοιπόν, σου γλίτωσα 4.830 ευρώ τα οποία μπορείς πλέον να διοχετεύσεις σε σοβαρότερα πράματα από τη μουσική, όπως ας πούμε τους λογαριασμούς σου, τα χαράτσια, την κάρτα για το κινητό σου, σε ποτά και καπότες για τη γκόμενα, να με κεράσεις έναν καφέ, ή απλώς να πας μερικά ταξίδια, ακόμα και στην Καραϊβική· πώς σου φάνηκα; Ψάξε μπες ίντερνετ, βρες τα φθηνότερα πράματα για home-studio και η σούμα θα σου βγει 170. Το έκανα πριν λίγες μέρες, δε σου μιλώ με εικασίες; 170 ευρώ φίλε μου. Σκέψου το… ΟΚ, για να σε βγάλω και απ” αυτό τον κόπο, έκατσα και σου “γραψα ένα άρθρο για το πως να φτιάξεις το φτηνότερο κομπλέ home-studio με … 170 ευρώ. Διάβασε το μετά αυτό· μείνε εδώ για την ώρα.
Από τη στιγμή που θα το φτιάξεις το δικό σου στούντιο και ξεσκιστείς να ρωτάς και να διαβάζεις και να μαθαίνεις για την παραγωγή (και πάν’΄απ” όλα για τη μουσική), τότε όλο και καλύτερος θα γίνεσαι και όλο και αξιοπρεπέστερα αυγά θα βγάζει το κοτέτσι σου.
Υπάρχει βέβαια και η λύση του semi-pro studio, αυτού που έφτιαξα εγώ δηλαδή, και που μου κόστισε 1.500 ΜΑΖΙ με ολοκαινούργιο υπολογιστή μονάχα-γι-αυτή-τη-δουλειά. Semi-pro σημαίνει πως (και καλά) μπορείς να σάχνεις αξιοπρεπέστερα demo, ή άμα είσαι και μερακλής και ξέρεις τι (και τι) να (μην) κάνεις, να μπορείς να σκαρώνεις κανονικότατες παραγωγές, studio quality που λεν και στην Άνω Μουσουνίτσα. Και πρόσεξε: δίχως το PC το στούντιο μου βγήκε 1.000 ευρώ· και θα μπορούσαν να “ναι και τα μισά που λέει ο λόγος, απλά εγώ ήμουνα ψείρας και ήθελα, λέει, και καλές βάσεις ηχείων και μικροφώνου, και διάφορες άλλες τέτοιες παπαριές. Για πληροφορίες για το πως έφτιαξα το στούντιό μου, σου αφήνω να ρίξεις μια κλεφτή ματιά στο ημερολόγιον ενός χειροτέχνου μουσικοτεχνολόγου. Και σκοπεύω εκεί να κάνω επαγγελματικότατες παραγωγές (θα τις ακούσεις σύντομα σ” αυτό το site).
Με όλα τα παραπάνω θέλω να σου πω, φίλε δημιουργέ: μη σκας λεφτά για πολλά-πολλά παραγωγίδια: ΜΑΘΕ ΜΟΥΣΙΚΗ, μάθε και λίγη Μουσικοτεχνολογία (και ΜΗΝ πας σε καμία σχολή· καλύτερα κράτα τα λεφτά σου για πέταμα), κάνε και λίγο οικονομία, και τράβα πάρε κάτι που να σου μείνει μια για πάντα για να τους γράψεις όλους στ” αρχίδια σου. Οικονομία λοιπόν σημαίνει τα εξής:
α) Δεν πίνεις μπύρες με τον κολλητό και κλαίτε τη μοίρα σας που δεν έχετε λεφτά για στούντιο.
β) Δεν πίνεις καφέδες κάθε μέρα με το παρεό: κάθεσαι και μελετάς παραγωγικές διαδικασίες και μουσικά ζητήματα.
γ) Δεν κερνάς σαν κάγκουρας τη γκόμενα κάθε λίγο και λιγάκι ποτά, δωράκια, σοκολάτες, λούτρινα, δονητές κτλ.
δ) Δεν παίζεις Στοίχημα (εκτός κι αν είσαι υπερκωλόφαρδος ή έχεις κολλητό στον ΟΠΑΠ)· άντε κάνα Κίνο με πεντοδίφραγκα και όχι πάνω από μισάωρο τη βδομάδα.
Άμα τα κάνεις λοιπόν όλ” αυτά, κάποια μέρα θα με θυμηθείς και θα πίνεις ρακές στ” όνομά μου. Μακάρι να σε πετύχω σε λίγα χρόνια και να μου πεις ότι σε βοήθησε η ανάρτηση να στήσεις κάτι δικό σου και να ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΙΣ ήσυχα κι απλά. Περιμένω γνώμες κι εμπειρίες· και πάν” απ” όλα περιμένω διαφωνίες.

Πες το

To email σου δεν φανερώνεται. Όπου * γράφεις υποχρεωτικά.

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>